(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

సభాపర్వ - అధ్యాయ 089

॥ శ్రీః ॥
2.89. అధ్యాయః 089
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Topics
దుశ్శాసనేన ద్రౌపద్యాః సభాం ప్రత్యానయనం॥ 1॥ ద్రౌపద్యా సభ్యాన్ప్రతి ప్రశ్నః॥ 2॥
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Text

దుర్యోధన ఉవాచ॥

ఏహి క్షత్తర్ద్రౌపదీమానస్వ
ప్రియాం భార్యాం సంమతాం పాండవానాం।
సంమార్జతాం వేశ్మ పరైతు శీఘ్రం
తత్రాస్తు దాసీభిరపుణ్యశీలా॥ 2-89-1(14853)
విదుర ఉవాచ॥ 2-89-2x(1611)
దర్విభాషం భాషితం త్వాదృశేన
న మంద సంబుద్ధ్యసి పాశబద్ధః।
ప్రపాతే త్వం లంబమానో న వేత్సి
వ్యాఘ్రాన్మృగః కోపయసేఽతివేలం॥ 2-89-2(14854)
ఆశీవిషాస్తే శిరసి పూర్ణకోపా మహావిషాః।
మా కోపిష్ఠాః సుమందాత్మన్మా గమస్త్వం యమక్షయం॥ 2-89-3(14855)
న హి దాసీత్వమాపన్నా కృష్ణా భవితుమర్హతి।
జనీశేన హి రాజ్ఞైషా పణే న్యస్తేతి మే మతిః॥ 2-89-4(14856)
అయం దత్తే వేణురివాత్మఘాతీ
ఫలం రాజా ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రః।
ద్యూతం హి వైరాయ మహాభయాయ
మత్తో న బుధ్యత్యయమంతకాలం॥ 2-89-5(14857)
నారుంతుదః స్యాన్న నృశంసవాదీ
న హీనతాః పరమభ్యాదదీత।
యయాస్య వాచా పర ఉద్విజేత
న తాం వదేదుశతీ పాపలోక్యాం॥ 2-89-6(14858)
సముచ్చరంత్యతివాదాశ్చ వక్త్రా-
ధ్యౌరాహతః శౌచతి రాత్ర్యహాని।
పరస్య నామర్మసు తే పతంతి
తాన్పండితో నావసృజేత్పరేషు॥ 2-89-7(14859)
అజో హి శస్త్రమగిలత్కిలైకః
శస్త్రే విపన్నే శిరసాస్య భూమౌ।
నికృంతనం స్వస్య కంఠస్య ఘోరం
తద్వద్వేరం మా కృథాః పాండుపుత్రైః॥ 2-89-8(14860)
న కించిదిత్థం ప్రవదంతి పార్థా
వనేచరం వా గృహమేధినం వా।
తపస్వినం వా పరిపూర్ణవిద్యం
భషంతి హైవం శ్వనరాః సదైవ॥ 2-89-9(14861)
ద్వారం సుఘోరం నరకస్య జిహ్యం
న బుధ్యతే ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రః।
తమన్వేతారో బహవః కురూణాం
ద్యూతోదయే సహ దుఃశాసనేన॥ 2-89-10(14862)
మజ్జంత్యలాబూని శిలాః ప్లవంతే
ముహ్యంతి నావోంభసి శశ్వదేవ।
మూఢో రాజా ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రో
న మే వాచః పథ్యరూపాః శృణోతి॥ 2-89-11(14863)
అంతో నూం భవితాయం కరూణాం
సుదారుణః సర్వహరో వినాశః।
వాచః కావ్యాః సుహృదాం పథ్యరూపా
న శ్రూయంతే వర్ధతే లోభ ఏవ॥ 2-89-12(14864)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-13x(1612)
ధిగస్తు క్షత్తారమితి బ్రువాణో
దర్పేణ మత్తో ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రః।
అవైక్షత ప్రాతికామీం సభాయా-
మువాచ చైనం పరమార్యమధ్యే॥ 2-89-13(14865)
దుర్యోధన ఉవాచ॥ 2-89-14x(1613)
త్వం ప్రాతికామింద్రౌపదీమానయస్వ
న తే భయం విద్యతే పాండవేభ్యః।
క్షత్తా హ్యయం వివదత్యేవ భీతో
న చాస్మాకం వృద్ధికామః సదైవ॥ 2-89-14(14866)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-15x(1614)
ఏవముక్తః ప్రాతికామీ స సూతః
ప్రాయాచ్ఛీఘ్రం రాజవచో నిశంయ।
ప్రవిశ్య చ శ్వేవ హి సింహగేష్ఠం
సమాసదన్మహిషీం పాండవానాం॥ 2-89-15(14867)
ప్రాతికాంయువాచ। 2-89-16x(1615)
యుధిష్ఠిరో ద్యూతమదేన మత్తో
దుర్యోధనో ద్రౌపది త్వామజైషీత్।
సా త్వం ప్రపద్యస్వ ధృతరాష్ట్రస్య వేశ్మ
నయామి త్వాం కర్మణి యాజ్ఞసేని॥ 2-89-16(14868)
ద్రౌపద్యువాచ॥ 2-89-17x(1616)
కథం త్వేవం వదసి ప్రాతికామి-
కో హి దీవ్యేద్భార్యయా రాజపుత్రః।
మూడో రాజా ద్యూతమదేన మత్తో
హ్యభూన్నాన్యత్కైతవమస్య కించిత్॥ 2-89-17(14869)
ప్రాతికాంయువాచ॥ 2-89-18x(1617)
యదా నాభూత్కైతవమన్యదస్య
తదాఽదేవీత్పాండవోఽజాతశత్రుః।
న్యస్తాః పూర్వం భ్రాతరస్తేన రాజ్ఞా
స్వయం చాత్మా త్వమథో రాజపుత్రి॥ 2-89-18(14870)
ద్రౌపద్యువాచ॥ 2-89-19x(1618)
గచ్ఛ త్వం కితవం గత్వా సభాయాం పృచ్ఛ సూతజ।
కిం తు పూర్వం పరాజైషీరాత్మానమథవా ను మాం॥ 2-89-19(14871)
ఏతజ్జ్ఞాత్వా సమాగచ్ఛ తతో మాం నయం సూతజ।
జ్ఞాత్వా చికీర్షితమహం రాజ్ఞో యాస్యామి దుఃఖితా॥ 2-89-20(14872)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-21x(1619)
సభాం గత్వా స చోవాచ ద్రౌపద్యస్తద్వచస్తదా।
యుధిష్ఠిరం నరేనద్రాణాం మధ్యే స్థితమిదం వచః॥ 2-89-21(14873)
కస్యేశో నః పరాజైషీరితి త్వామాహ ద్రౌపదీ।
కిం ను పూర్వం పరాజైషీరాత్మానమథవాపి మాం॥ 2-89-22(14874)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-23x(1620)
యుధిష్ఠిరస్తు నిశ్చేతా గతసత్వ ఇవాభవత్।
న తం సూతం ప్రత్యువాచ వచనం సాధ్వసాధు వా॥ 2-89-23(14875)
దుర్యోధన ఉవాచ॥ 2-89-24x(1621)
ఇహైవాగత్య పాంచాలీ ప్రశ్నమేనం ప్రభాషతాం।
ఇహైవ సర్వే శృణ్వంతు తస్యాశ్చైతస్య యద్వచః॥ 2-89-24(14876)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-25x(1622)
స గత్వా రాజభవనం దుర్యోధనవశానుగః।
ఉవాచ ద్రౌపదీం సూతః ప్రాతికామీ వ్యథన్నివ॥ 2-89-25(14877)
సభ్యాస్త్వమీ రాజపుత్ర్యాహ్వయంతి
మన్యే ప్రాప్తః సంశయః కౌరవాణాం।
న వై సమృద్దిం పాలయతే లఘీయాన్
యస్త్వాం సభాం నేష్యతి రాజపుత్రి॥ 2-89-26(14878)
ద్రౌపద్యువాచ॥ 2-89-27x(1623)
ఏవం నూనం వ్యదధాత్సంవిధాతా
స్పర్శావుభౌ స్పృశతో వృద్ధబాలౌ।
ధర్మం త్వేకం పరమం ప్రాహ లోకే
స నః శమం ధాస్యతి గోప్యమానః॥ 2-89-27(14879)
సోఽయం ధర్మో మా త్యగాత్కౌరవాన్వై
సభ్యాన్గత్వా పృచ్ఛ ధర్ంయం వచో మే।
తే మాం బ్రూయుర్నిశ్చితం తత్కరిష్యే
ధర్మాత్మానో నీతిమంతో వరిష్ఠాః॥ 2-89-28(14880)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-29x(1624)
శ్రుత్వా సూతస్తద్వచో యాజ్ఞసేన్యాః
సభాం గత్వా ప్రాహ వాక్యం తదానీం।
అధోముఖాస్తే న చ కించిదూచు-
ర్నిర్బంధం తం ధార్తరాష్ట్రస్య బుద్ధ్వా॥ 2-89-29(14881)
యుధిష్ఠిరస్తు తచ్ఛ్రుత్వా దుర్యోధనచికీర్షితం।
ద్రౌపద్యాః సంమతం దూతం ప్రాహిణోద్భరతర్షభ॥ 2-89-30(14882)
ఏకవస్త్ర త్వధోనీవో రోదమానా రజస్వలా।
సభామాగంయ పాంచాలి శ్వశురస్యాగ్రతో భవ॥ 2-89-31(14883)
అథ త్వామాగతాం దృష్ట్వా రాజపుత్రీం సభాం తదా।
సభ్యాః సర్వే వినిందేరన్మనోర్భిర్ధృతరాష్ట్రజం॥ 2-89-32(14884)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-33x(1625)
స గత్వా త్వరితం దూతః కృష్ణాయా భవనం నృప।
న్యవేదయన్మతం ధీమాంధర్మరాజస్య నిశ్చితం॥ 2-89-33(14885)
పాండవాశ్చ మహాత్మానో దీనా దుఃఖసమన్వితాః।
సత్యేనాతిపరీతాంగా నోదీక్షంతే స్మ కించన॥ 2-89-34(14886)
తతస్త్వేషాం ముఖమాలోక్య రాజా
దుర్యోధనః సూతమువాచ హృష్టః।
ఇహైవైతామానయ ప్రాతికామిన్
ప్రత్యక్షమస్యాః కురవో బ్రువంతః॥ 2-89-35(14887)
తతః సూతస్తస్య వశానుగామీ
భీతశ్చ కోపాద్ద్రుపదాత్మజాయాః।
విహాయ మానం పునరేవ సభ్యా-
నువాచ కృష్ణాం కిమహం బ్రవీమి॥ 2-89-36(14888)
దూర్యోధన ఉవాచ। 2-89-37x(1626)
దుఃశాసనైష మమ సూతపుత్రో
వృకోదరాదుద్విజతేఽల్పచేతాః।
స్వయం ప్రగృహ్యానయ యాజ్ఞసేనీం
కిం తే కరిష్యంత్యవశాః సపత్నాః॥ 2-89-37(14889)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-38x(1627)
తతః సముత్థాయ స రాజపుత్రః
శ్రుత్వా భ్రాతుః శాసనం రక్తదృష్టిః।
ప్రవిశ్య తద్వేశ్మ మహారథానా-
మిత్యబ్రవీద్ద్రౌపదీం రాజపుత్రీం॥ 2-89-38(14890)
ఏహ్యేహి పాంచాలి రాజపుత్రీం।
దుర్యోధనం పశ్య విముక్తలజ్జా।
కురూన్భజస్వాయతపత్రనేత్రే
ధర్మేణ లబ్ధాఽసి సభాం పరైహి॥ 2-89-39(14891)
తతః సముత్థాయ సుదూర్మనాః సా
వివర్ణమామృజ్య ముఖం కరేణ।
ఆర్తా ప్రదుద్రావ యతః స్త్రియస్తా
వృద్ధస్య రాజ్ఞః కురుపుంగవస్య॥ 2-89-40(14892)
తతో జవేనాభిససార రోషా-
ద్దుఃశాసనస్తామభిగర్జమానః।
దీర్ఘేషు నీలేష్వథ చోర్మిమత్సు
జగ్రాహ కేశేషు నరేంద్రపత్నీం॥ 2-89-41(14893)
యే రాజసూయావభృథే జలేన
మహాక్రతౌ మంత్రపూతేన సిక్తాః।
తే పాండవానాం పరిభూయ వీర్యం
బలాత్ప్రమృష్టా ధృతరాష్ట్రజేన ॥ 2-89-42(14894)
స తాం పరాకృష్య సభాసమీప-
మానీయ కృష్ణామతిదీర్ఘకేశీం।
దుఃశాసనో నాథవతీమనాథవ-
చ్చకర్ష వాయుః కదలీమివార్తాం॥ 2-89-43(14895)
సా కృష్ణమాణా నమితాంగయష్టిః
శనైరువాచాథ రజస్వలాఽస్మి।
ఏకం చ వాసో మమ మందబుద్ధే
సభాం నేతుం నార్హసి మామనార్య॥ 2-89-44(14896)
తతోఽబ్రవీత్తాం ప్రసభం నిగృహ్య
కేశేశు కృష్ణేషు తదా స కృష్ణాం।
కృష్ణం చ జిష్ణుం చ హరిం నరం చ
త్రాయాయ విక్రోశతి యాజ్ఞసేని॥ 2-89-45(14897)
రజస్వలా వా భవ యాజ్ఞసేని
ఏకాంబరా వాప్యథవా వివస్త్రా।
ద్యూతే జితా చాసి కృతాఽసి దాసీ
దాసీషు వాసశ్చ యథోపజోషం॥ 2-89-46(14898)
వైశంపాయన ఉవాచ। 2-89-47x(1628)
ప్రకీర్ణకేశీ పతితార్ధవస్త్రా
దుఃశాసనేన వ్యవధూయమానా।
హీమత్యమర్షేణ చ దహ్యమానా
శనైరిదం వాక్యమువాచ కృష్ణా॥ 2-89-47(14899)
ద్రౌపద్యువాచ। 2-89-48x(1629)
ఇమే సమాయాముపనీతశాస్త్రాః
క్రియావంతః సర్వ ఏవేంద్రకల్పాః।
గురుస్థానా గురవశ్చైవ సర్వే
తేషామగ్రే నోత్సహే స్థాతుమేవం॥ 2-89-48(14900)
నశంసకర్మంస్త్వమనార్యవృత
మా మా వివస్త్రాం కురు మా వికార్షీః।
న మర్షయేయుస్తవ రాజపుత్రాః
సేంద్రాపి దేవా యది తే సహాయాః॥ 2-89-49(14901)
ధర్మే స్థితో ధర్మసుతో మహాత్మా
ధర్మశ్చ సూక్ష్మో నిపుణోపలక్ష్యః।
వాచాపి భర్తుః పరమాణుమాత్ర-
మిచ్ఛామి దోషం న గుణాన్విసృజ్య॥ 2-89-50(14902)
ఇదం త్వకార్యం కురువీరమధ్యే
రజస్వలాం యత్పరికర్షసే మాం।
న చాపి కశ్చిత్కురుతేఽత్ర కుత్సాం
ధ్రువం తవేదం మతమభ్యుపేతః॥ 2-89-51(14903)
ధిగస్తు నష్టః ఖలు భారతానాం
ధర్మస్తథా క్షత్రవిదాం చ వృత్తం।
యత్ర హ్యతీతాం కురుధర్మవేలాం
ప్రేక్షంతి సర్వే కురవః సభాయాం॥ 2-89-52(14904)
ద్రోణస్య భీష్మస్య చ నాస్తి సత్త్వం
క్షత్తుస్తథైవాస్య చనాస్తి సత్త్వం
క్షత్తుస్తథైవాస్య మహాత్మనోపి।
న లక్షయంతి కురువృద్ధముఖ్యాః॥ 2-89-53(14905)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-54x(1630)
తథా బ్రువంతీ కరుణం సుమధ్యమా
భర్తౄన్కటాక్షైః కుపితానపశ్యత్।
సా పాండవాన్కోపపరీతదేహా-
న్సందీపయామాస కటాక్షపాతైః॥ 2-89-54(14906)
హృతేన రాజ్యేన తథా ధనేన
రత్నైశ్చ ముఖ్యైర్న తథా బభూవ।
యథా త్రపాకోపసమీరితేన
కృష్ణాకటాక్షేణ బభూవ దుఃఖం॥ 2-89-55(14907)
దుఃశాసనశ్చాపి సమీక్ష్య కృష్ణా-
మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్।
ఆధూయ వేగేన విసంజ్ఞకల్పా-
మువాచ దాసీతి హసన్సశబ్దం॥ 2-89-56(14908)
కర్ణస్తు తద్వాక్యమతీవ హృష్టః
సంపూజయామాస హసన్సశబ్దం।
గాంధారరాజః సుబలస్య పుత్ర-
స్తథైవ దుఃశాసనమభ్యనందత్॥ 2-89-57(14909)
సభ్యాస్తు యే తత్ర బభూవురన్యే
తాభ్యామృతే ధార్తరాష్ట్రేణ చైవ।
తేషామభూద్దుః ఖమతీవ కృష్ణాం
దృష్ట్వా సభాయాం పరికృష్యమాణాం॥ 2-89-58(14910)
భీష్మ ఉవాచ। 2-89-59x(1631)
న ధర్మసౌక్ష్ంయాత్సుభగే వివేక్తుం
శక్రోమి తే ప్రశ్నమిమం యథావత్।
అస్వాంయశక్తః పణితుం పరస్వం
స్త్రియాశ్చ భర్తుర్వశతాం సమీక్ష్య॥ 2-89-59(14911)
త్యజేత సర్వాం పృథివీం సమృద్ధాం
యుధిష్ఠిరో ధర్మమథో న జహ్యాత్।
ఉక్తం జితోఽస్మీతి చ పాండవేన
తస్మాన్న శక్నోమి వివేక్తుమేతత్॥ 2-89-60(14912)
ద్వ్యూతేఽద్వితీయః శకునిర్నరేషు
కుంతీసుతస్తేన నిసృష్టకామః।
న మన్యతే తాం నికృతిం యుధిష్ఠిర-
స్తస్మాన్ తే ప్రశ్నమిమం బ్రవీమి॥ 2-89-61(14913)
ద్రౌపద్యువాచ। 2-89-61x(1632)
ఆహూయ రాజా కుశలైరనార్యై-
ర్దుష్టాత్మభిర్నైకృతికైః సభాయాం।
ద్యూతప్రియైర్నాతికృతప్రయత్నః
కస్మాదయం నామ నిసృష్టకామః॥ 2-89-62(14914)
అశుద్ధభావైర్నికృతిప్రవృత్తై-
రబుధ్యమానః కురుపాండవాగ్ర్యః।
సంభూయ సర్వైశ్చ జితోఽపి యస్మా-
త్పశ్చాదయం కైతవమభ్యుపేతః॥ 2-89-63(14915)
తిష్ఠంతి చేమే కురవః సభాయా-
మీశాః సుతానాం చ తథా స్నుపాణాం।
సమీక్ష్య సర్వే మమ చాపి వాక్యం
విబ్రూత మే ప్రశ్నమిమం యథావత్॥ 2-89-64(14916)
న సా సభా యత్ర న సంతి వృద్ధా
న తే వృద్ధా యే న వదంతి ధర్మం।
నాసౌ ధర్మో యత్ర న సత్యమస్తి
న తత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధం॥ 2-89-65(14917)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-89-66x(1633)
తథా బ్రువంతీం కరుణం రుదంతీ-
మవేక్షమాణాం కృపణాన్పతీంస్తాన్।
దుఃశాసనః పరుషాణ్యప్రియాణి
వాక్యాన్యువాచామధురాణి చైవ॥ 2-89-66(14918)
తాం కృష్యమాణాం చ రజస్వలాం చ
స్రస్తోత్తరీయామతదర్హమాణాం।
వృకోదరః ప్రేక్ష్య యుధిష్ఠిరం చ
చకార కోపం పరమార్తరూపః॥ ॥ 2-89-67(14919)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సభాపర్వణి ద్యూతపర్వణి ఏకోననవతితమోఽధ్యాయః॥ 89॥

Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Footnotes
2-89-17 కైతవం కితవేభ్యో దేయం ధనం॥
2-89-27 స్పర్శో సుఖదుఃఖే వృద్ధబాలౌ స్పృశతః ప్రాప్నుతః । శమం స్వాస్థ్యం॥
2-89-41 ఊర్మిమత్సు ప్రవహన్నదీజలవన్నింనోన్నతేషు ॥
2-89-49 సేంద్రపి సేంద్రా అపి॥
2-89-64 విబ్రూత విస్పష్ట బ్రూత నతు భఈష్మవత్సందిగ్ధమితి భావః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.